W ciągu ostatniej dekady podczas wykopalisk archeologicznych w obozie zagłady w Sobiborze odkryto trzy wisiorki z wizerunkami Mojżesza trzymającego tablice z Prawem; na odwrocie miały modlitwę „Szema Israel” („Słuchaj, Izraelu”).
Jeden z trzech wisiorków został odkryty podczas wykopalisk archeologicznych w pozostałościach budynku, w którym rozbierano ofiary przed zaprowadzeniem do komór gazowych: na podłodze budynku rozrzucono dziesiątki kobiecych spinek do włosów i biżuterii, m.in. wisiorek. Kolejny wisiorek, na którym wypisane były łacińskie cyfry na tablicach Prawa, odkryto w miejscu, gdzie rozbierano ofiary w obozie II. Trzeci wisiorek, na którym zachowała się tylko strona z wypisaną modlitwą, znaleziono obok masowego grobu.
Metalowe wisiorki są wypisane ręcznie i różnią się od siebie. W ciągu ostatniego roku badacze ustalili ich pochodzenie z Europy Wschodniej: ze Lwowa na Ukrainie, z Polski i Czechosłowacji.
Wykopaliskami kierowali: Wojciech Mazurek z Polski, Yoram Haimi z Israel Antiquities Authority i Ivar Schute z Holandii, a pomagali im okoliczni mieszkańcy.
Według archeologa Yorama Haimi z Israel Antiquities Authority, „niewiele wiadomo o historiach stojących za wisiorkami, które są przejmujące. Udało się zidentyfikować pewnego rodzaju tradycję lub modę wśród społeczności żydowskich w Europie Wschodniej – wisiorki z napisem Szema Israel po jednej stronie i przedstawieniem Mojżesza i tablic Prawa po drugiej stronie. Ale czy były one rozprowadzane w synagogach przez lokalne gminy żydowskie, czy może produkowane na indywidualne zamówienia? Badania wisiorków trwają, a my zachęcamy wszystkich do przekazania nam szczegółów na ich temat”.
Eli Eskozido, dyrektor Urzędu ds. Starożytności, powiedział: „Osobisty i ludzki aspekt odkrycia tych wisiorków jest niezwykle wzruszający. Reprezentują one grubą nić biegnącą między pokoleniami Żydów – liczącą tysiące lat modlitwy i wiary”.
(źrodło: Israel Antiquities Authority)
(źrodło: Israel Antiquities Authority)
(źrodło: Israel Antiquities Authority)